Chi thuốc y học cổ truyền qua bảo hiểm y tế (BHYT) còn thấp, đặt ra yêu cầu gỡ cơ chế thanh toán và đổi mới cách tiếp cận để phát huy giá trị thuốc Việt.
Khó tiếp cận cơ chế thanh toán BHYT
Theo Bộ Y tế, tính đến năm 2025, tỉ lệ khám bệnh bằng y học cổ truyền (YHCT) tại tuyến tỉnh chiếm 11,1%; tuyến huyện (cũ) chiếm 16,3%; tuyến xã chiếm 24,4%. Tỉ lệ điều trị nội trú bằng y học cổ truyền, kết hợp YHCT với y học hiện đại tại tuyến tỉnh chiếm 9,8%; tuyến huyện (cũ) chiếm 9% và tỉ lệ điều trị ngoại trú bằng YHCT, kết hợp YHCT với y học hiện đại tại tuyến tỉnh chiếm 13,7%; tuyến huyện( cũ) chiếm 9,3%; tuyến xã chiếm 25,6%.
Bộ Y tế cho hay, danh mục thuốc YHCT được Quỹ bảo hiểm y tế chi trả cũng được mở rộng với 229 loại thuốc đông y và 349 vị thuốc cổ truyền, tạo điều kiện thuận lợi và bảo đảm quyền lợi tối đa cho người bệnh.
Tuy nhiên, đại diện Bộ Y tế cũng thừa nhận, hiện còn tồn tại nhiều thách thức, bất cập đang là rào cản cho sự phát triển của ngành như năng lực cung ứng dịch vụ giữa các tuyến vẫn chênh lệch lớn. Đáng chú ý, tỉ lệ khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế bằng y học cổ truyền ở tuyến y tế cơ sở đang có xu hướng sụt giảm. Tỉ trọng chi cho thuốc cổ truyền mới chỉ chiếm khoảng 5,42% tổng chi phí thuốc YHCT năm 2025 – một con số còn quá khiêm tốn so với tiềm năng thực tế.
Thiếu nhân lực cơ sở, năng lực hiện đại hóa dược liệu còn hạn chế và thiếu nghiên cứu lâm sàng theo hướng y học thực chứng cũng là những nút thắt cần tháo gỡ.
Chia sẻ với phóng viên Lao Động về vấn đề này, TS.BSCC Lê Mạnh Cường – Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh (Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam) nhận định, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc phát triển lĩnh vực YHCT là rất quyết liệt, kịp thời. Tuy vậy, nhiều chính sách hiện nay vẫn đang tồn tại độ vênh giữa chủ trương phát triển YHCT và cách thức triển khai thực tế. Điều này khiến nhiều loại thuốc, phương pháp điều trị có hiệu quả nhưng lại khó tiếp cận cơ chế thanh toán BHYT.
Người dân sẽ sử dụng nếu được bảo hiểm chi trả
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay, theo TS.BSCC Lê Mạnh Cường, cơ chế thanh toán BHYT đối với thuốc và dịch vụ YHCT vẫn chưa thực sự đồng bộ. Ông cho rằng, nhiều người dân vẫn phải cân nhắc yếu tố chi phí khi lựa chọn phương pháp điều trị. “Nếu người dân được BHYT chi trả thì tôi tin chắc rằng tỉ lệ sử dụng y học cổ truyền sẽ rất cao” – BS Cường nói.
Các số liệu được công bố gần đây, chi thuốc YHCT hiện chỉ chiếm khoảng hơn 5% tổng chi thuốc BHYT, thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu phát triển đã được đặt ra. Thực tế cho thấy nhiều thuốc nam, nhiều bài thuốc truyền thống chưa được khai thác tương xứng.
Một trong những vấn đề gây nhiều tranh luận hiện nay là tiêu chuẩn đánh giá chất lượng và hiệu quả của thuốc YHCT. Theo TS.BSCC Lê Mạnh Cường, nếu áp dụng hoàn toàn các tiêu chuẩn nghiên cứu của y học hiện đại vào YHCT thì sẽ rất khó phát huy hết giá trị của nền y học này. Tuy nhiên, ông cũng không phủ nhận vai trò của khoa học hiện đại.
Theo ông Cường, cần dùng y học hiện đại để “khoa học hóa”, “minh chứng hóa” các bài thuốc cổ truyền, thay vì phủ nhận kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ. Việc đánh giá YHCT cũng cần hệ tiêu chí phù hợp, tránh áp đặt máy móc tiêu chuẩn của y học hiện đại.
Liên quan đến những lo ngại về tình trạng lạm dụng dịch vụ YHCT trong khám chữa bệnh BHYT, TS.BSCC Lê Mạnh Cường cho hay, cần nhìn nhận vấn đề một cách khách quan. Ông thừa nhận có hiện tượng lạm dụng ở một số nơi, song giải pháp phải là tăng cường thanh tra, kiểm tra và quản lý, thay vì tạo thêm rào cản cho người bệnh.
“Người bệnh có sử dụng y học cổ truyền thì nên được thanh toán, bất kể họ có nằm viện hay không” – ông nêu quan điểm.
Theo ông, YHCT hiện đã phát triển mạnh ở tuyến cơ sở, nhiều phương pháp điều trị không nhất thiết phải điều trị nội trú nhưng vẫn mang lại hiệu quả.
Chia sẻ về định hướng phát triển tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh, TS.BSCC Lê Mạnh Cường cho biết, bệnh viện đang theo đuổi mô hình kết hợp giữa YHCT và y học hiện đại, trong đó công nghệ được xem là công cụ hỗ trợ chứ không phải yếu tố quyết định. Hiện bệnh viện đang đẩy mạnh các kỹ thuật điều trị không xâm lấn, kết hợp giữa công nghệ hiện đại và các phương pháp YHCT.
Thời cơ rất thuận lợi để phát triển y học cổ truyền Việt Nam
Trao đổi với phóng viên Lao Động, bà Trần Thị Trang – Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) – cho biết, ngành y tế đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế, cập nhật danh mục thuốc y học cổ truyền (YHCT), phát triển dược liệu trong nước đến đổi mới cơ chế mua sắm, đấu thầu nhằm hiện thực hóa các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Bà Trang nhận định, đây là giai đoạn đặc biệt thuận lợi để phát triển YHCT khi lĩnh vực này nhận được sự quan tâm và chỉ đạo mạnh mẽ từ Trung ương. “Có thể nói đây là thời cơ rất thuận lợi, là cơ hội “trăm năm mới có một” để phát triển y học cổ truyền. Ngành y tế chắc chắn sẽ bám sát các chỉ đạo để triển khai hiệu quả trong thời gian tới” – bà Trang cho biết.
Báo Lao Động
